Most of a Dutch sentence has to fit before the final verbs (the verbs that close the clause, like _gezegd_ in _Ik heb gezegd_). A few parts may follow them: subordinate clauses (mini sentences with their own verb, such as _dat_ and _om te_ clauses), comparisons with _dan_ or _als_, and often a prepositional phrase (a preposition plus its noun, like _op de bus_). Objects (the person or thing the verb acts on) and _niet_ stay before the final verbs: _Ik heb gezegd dat ik kom_, but _Ik heb de bus gemist_.
The pattern
Objects and _niet_ stay before the final verbs of their own clause. Clauses with their own verb, comparisons and often a prepositional phrase can follow those verbs, and _dat_ clauses must.
- Clauses with _dat_ and indirect questions with _of_, _waarom_ or _wie_: after the final verbs, not between the two verb parts.
- Other subordinate clauses, started by words like _omdat_, _toen_ or _als_: usually after the final verbs, or at the very start of the sentence.
- Relative clauses with _die_ or _dat_: right after their noun, or behind the final verbs.
- _Om te_ clauses ([in order to](#/lesson/om-te)): usually after the final verbs. Inside them, the object comes before _te_ plus the verb.
- Comparisons with _dan_ or _als_ ([comparisons](#/lesson/comparing-dan-als)): usually after.
- Prepositional phrases: before or after. After is common with verbs that have a fixed preposition and with longer phrases.
Examples
| Ik heb gisteren tegen mijn baas gezegd dat ik vrijdag vrij wil. | Yesterday I told my boss that I want Friday off. |
|---|---|
| Fatima heeft gevraagd of de cursus ook online kan. | Fatima asked whether the course can also be taken online. |
| We zijn thuisgebleven omdat het zo hard regende. | We stayed at home because it was raining so hard. |
| Sanne is naar de gemeente gegaan om haar nieuwe paspoort op te halen. | Sanne went to the town hall to collect her new passport. |
| Joris is dit jaar langer geworden dan zijn vader. | This year Joris has grown taller than his father. |
| De huren zijn in Utrecht net zo hard gestegen als in Amsterdam. | Rents in Utrecht have gone up just as fast as in Amsterdam. |
| Ik denk dat de vergadering langer heeft geduurd dan gepland. | I think the meeting went on longer than planned. |
| Bas heeft twintig minuten gewacht op de bus naar het ziekenhuis. | Bas waited twenty minutes for the bus to the hospital. |
| Priya heeft gisteren een buurvrouw ontmoet die ook uit Chennai komt. | Yesterday Priya met a neighbour who is also from Chennai. |
Why it works this way
Think of the clause as a train. In a main clause, the conjugated verb (the one that matches the subject) opens the doors and the final verbs close them. Objects, _niet_ and most adverbs have to be on board before the doors shut: _Ik heb de bus niet gehaald._ A whole clause is a small sentence with its own verb, so it travels in a second carriage coupled behind. Comparisons and many prepositional phrases may ride there too. This builds on [the verb bracket](#/lesson/verb-bracket). In a subordinate clause the conjugated verb joins the final verbs, and the same rule applies: _dat de vergadering langer heeft geduurd dan gepland_.
The back carriage also keeps sentences easy to follow. Squeeze a clause inside and the verbs pile up, as in the wrong _Ik heb dat ik later kom gezegd_.
For prepositional phrases you often have a real choice. _Ik heb lang op de bus gewacht_ and _Ik heb lang gewacht op de bus_ are both correct; the second is very common in speech. Short phrases that form a unit with the verb stay inside: _Ze is naar huis gegaan_, _Hij is in slaap gevallen_. With comparisons, _Joris is langer dan zijn vader geworden_ is possible, but most speakers put _dan zijn vader_ at the end.
When an object seems to follow the final verbs, it belongs to the trailing clause: in _Ik heb geprobeerd de huisarts te bellen_, _de huisarts_ belongs to _te bellen_ and still comes before it. In relaxed speech you may also hear an afterthought after a pause: _Ik heb hem gezien, die nieuwe collega_. That is an add-on; the object _hem_ is already inside the sentence.
English, Spanish and Arabic put the object after the verb, so _Ik heb gekocht een fiets_ feels natural to many learners. In Dutch it is wrong. German works much like Dutch here, though Dutch moves prepositional phrases behind the verbs more freely.
Remember: if it has its own verb, or starts with _dan_ or _als_, it may ride in the back carriage. A plain object or _niet_ stays on board.
Watch out
- Not: _Ik heb gisteren gekocht een nieuwe fiets._ Say: _Ik heb gisteren een nieuwe fiets gekocht._ (the object stays before the final verb)
- Not: _We hebben de factuur betaald niet._ Say: _We hebben de factuur niet betaald._ (_niet_ stays before the final verb)
- Not: _Ze heeft dat ze later komt gezegd._ Say: _Ze heeft gezegd dat ze later komt._ (a _dat_ clause goes after the final verbs)
- Not: _Ik bel de gemeente om te maken een afspraak._ Say: _Ik bel de gemeente om een afspraak te maken._ (inside an _om te_ clause, the object comes before _te_ plus verb)
- Not: _Hij is gegaan naar huis._ Say: _Hij is naar huis gegaan._ (a short fixed phrase like _naar huis_ stays inside)
Quick check
- Fix the word order, keeping _Daan_ at the start: _Daan heeft dat hij later komt gemaild._
- Which sentence is wrong? (a) _Carlos heeft de hele middag gepraat over de verbouwing._ (b) _De reparatie is duurder geworden dan de garage had gezegd._ (c) _Emma heeft gisteren gekocht een tweedehands fiets._
- Fix the sentence: _Ahmed heeft de huisarts gebeld niet._
- Fix the sentence: _Yara gaat naar de bibliotheek om te lenen een kookboek._
Answers
- _Daan heeft gemaild dat hij later komt._ (a _dat_ clause follows the final verb)
- (c): _Emma heeft gisteren een tweedehands fiets gekocht._ (the object goes before the final verb; a and b are correct)
- _Ahmed heeft de huisarts niet gebeld._ (_niet_ stays before the final verb)
- _Yara gaat naar de bibliotheek om een kookboek te lenen._ (the object comes before _te_ plus verb)
Use it today
Write a colleague or neighbour a short message in the perfect tense with three sentences: one with _gezegd dat_ or _gevraagd of_, one with an _om te_ clause, and one with _gewacht op_ or _nagedacht over_. Then check that every object sits before its final verb.